Dopłaty bezpośrednie

Dopłaty bezpośrednie Unia Europejska wprowadziła w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, aby rekompensować rolnikom obniżkę cen minimalnych i interwencyjnych na produkty rolne, na unijnym rynku. Obecnie Wspólna Polityka Rolna to całość działań podejmowanych przez Wspólnotę w sektorze rolnictwa dla osiągnięcia określonych celów takich jak: zwiększenie wydajności produkcji rolnej, zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, stabilizacja rynków oraz zapewnienie odpowiednich cen dla konsumentów, wreszcie zagwarantowanie bezpieczeństwa żywnościowego. W ramach Wspólnej Polityki Rolnej wyróżniamy 2 zasadnicze typy mechanizmów: strukturalne i rynkowe. Dopłaty bezpośrednie wpisują się w zakres mechanizmów strukturalnych. Polscy rolnicy korzystają z takich dopłat od 2004 roku. W Traktacie akcesyjnym określono, że Polska stosuje uproszczony system płatności bezpośrednich. W Traktacie opisano też w jaki sposób środki na dopłaty wypłacane polskim rolnikom będą zwiększane do 2010 roku, w którym dojdzie do zrównania ich we wszystkich krajach.

Kopertę finansową, z której wypłacane są dopłaty polskim rolnikom tworzą środki z unijnego funduszu, uzupełnione refinansowaniem z krajowego budżetu. Kwota unijnego wsparcia jest ustalana na podstawie powierzchni użytków rolnych utrzymywanych w dobrej kulturze w 2004 r. i wysokości tzw. plonu referencyjnego. Nasz plon referencyjny, który Bruksela uwzględniła przy ustalaniu płatności obszarowych był niższy niż w dawnej 15-tce, dlatego polscy rolnicy otrzymywali niższe dopłaty od wypłacanych w starej UE.
 

Na wykresie powyżej przedstawiona jest wielkość dopłat obszarowych wypłacanych polskim rolnikom w kolejnych latach, od wstąpienia do UE. Płatności bezpośrednie stały się w Polsce ważnym instrumentem stabilizowania dochodów rolniczych, który pozwala na poprawianie sytuacji ekonomicznej gospodarstw bez windowania cen za płody rolne przy rosnących w rolnictwie kosztach, z powodu drożejących nawozów i innych środków potrzebnych rolnikom. Unijne dopłaty bezpośrednie, współfinansowane z krajowego budżetu, zapewniają konsumentom tańszą żywność i sprawiają, że nasze produkty rolno-spożywcze są cenowo konkurencyjne na rynkach zagranicznych. W Polsce co roku z dopłat bezpośrednich korzysta około 1,4 mln rolników. Dopłaty obszarowe, wypłacane rolnikom za 2009 rok stanowią około 90% płatności wypłacanych rolnikom w państwach  tzw. starej Unii. W 2010 roku będą takie jak w Państwach UE i przeznaczono na nie 3,25 miliarad euro.

Warto wiedzieć, że płatności bezpośrednie są obecnie kluczowym elementem Wspólnej Polityki Rolnej. W wyniku reformy WPR z Luksemburga z 2003 roku nie wprowadzono istotnych zmian w poziomie wsparcia sektora rolnego w Unii Europejskiej. Zmieniła się jednak i to zasadniczo struktura tego wsparcia. Od 2003 roku kluczowym instrumentem wspierania rolnictwa stały się płatności bezpośrednie. Oddzielono je jednak od struktury  i wielkości produkcji rolniczej. Instrument płatności bezpośrednich było stosowany w ramach Wspólnej Polityki Rolnej od czasów tzw. reformy Macsharry'ego w 1992 roku, Płatności wówczas rekompensowały obniżki dochodów rolniczych, która powstałą w wskutek stopniowej redukcji cen gwarantowanych artykułów rolnych takich jak: zboża, roślinę oleiste, wysokobiałkowe, wołowiny i cielęciny. Wysokość płatności różnicowano w zależności od rodzaju produkcji ustalanej w oparciu o kryterium plonu, areału, upraw i pogłowia zwierząt w okresie bazowym. Płatności bezpośrednie stosowane w ramach tzw. reformy Macsharry'ego powszechnie uważa się za pierwszy krok WPR w kierunku oddzielenia wparcia od produkcji.

W krajach UE funkcjonują różne modele płatności bezpośrednich. I tak dla przykładu we Francji wypłaca się płatności bezpośrednie na bazie historycznej. Francuzi powiązali wsparcie z tego tytułu z produkcją w maksymalnym stopniu tj. w przypadku zbóż w 25 %, w przypadku sektora wołowiny: krowy mamki - 100%, ubój bydła dorosłego - 40 %, ubój cieląt - 100 %. W Wielkiej Brytanii w celu organizacji systemu płatności bezpośrednich wydzielono 3 regiony: region tzw. warunków normalnych, region szczególnie niekorzystnych warunków poza torfowiskami oraz region torfowiskowy. Angielscy rolnicy otrzymują płatności składające się z części obliczanej w oparciu o płatności historyczne oraz obszarową płatność regionalną. Udział regionalnych obszarowych będzie stopniowo wzrastał do 2012 roku. Wtedy Anglicy przejdą na jednolita płatność regionalną. Z kolei Szwedzi wybrali tzw. model mieszany stały. Kraj podzielono na 5 regionów w oparciu o regionalne plonu zbóż. Na podstawie danych historycznych wypłaca się połowę premii na krowy mamki i premii ekstensyfikacyjnej, 40 % premii ubojowej, 67,5 % premii mlecznej. Pozostała część płatności wypaca się jako płatność regionalną w wysokości 125 euro/ha w przypadku trwałych użytków zielonych. W przypadku pozostałych gruntów płatność różni się w zależności od regionu od 125 euro/ha na północy kraju do 225 euro/ha na południu.

Źródło tekstu i ilustracji: http://www.arimr.gov.pl

W tym roku rolnicy po raz siódmy składali wnioski o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Biura Powiatowe ARiMR przyjęły i otrzymały w przesyłkach pocztowych ponad 1,37 mln wniosków. Na tym samym formularzu wniosku rolnicy występowali o 10 rodzajów płatności, w tym również o dopłaty ONW wspierające działalność rolniczą na terenach górskich oraz innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), a także o płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolno-środowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt lub o przyznanie płatności rolno-środowiskowej.

ARiMR przeznaczy na realizację płatności bezpośrednich za 2010 r. około 3,25 mld euro. Dodatkowo z tytułu pomocy na wspieranie działalności rolniczej na terenach górskich oraz innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) Agencja wypłaci ok. 1,35 mld zł.

Do rolników, którzy w 2009 r. ubiegali się o przyznanie płatności bezpośrednich, Agencja wysłała na początku tego roku wstępnie wypełnione wnioski wraz z materiałem graficznym. Jeżeli dane w przesłanym formularzu wniosku nie uległy zmianie, rolnik musiał jedynie podpisać wniosek oraz wypełnić załącznik graficzny i wysłać te dokumenty do biura powiatowego.

Zasady przyznawania płatności, formularze wniosków oraz załączników do wniosku były dostępne na stronie internetowej ARiMR oraz w biurach powiatowych i oddziałach regionalnych ARiMR. Wniosek, zamieszczony na stronie internetowej ARiMR, można było wypełnić także elektronicznie. Tak wypełniony wniosek należało wydrukować, podpisać i wysłać  do biura powiatowego ARiMR.

Rolnik mógł złożyć wniosek osobiście lub przesłać pocztą do biura powiatowego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę rolnika do dnia 17 maja 2010 r. Przepisy pozwalały na złożenie wniosku w ciągu 25 dni kalendarzowych po tym podstawowym terminie, czyli do 11 czerwca 2010 r., ale w takich przypadkach należna rolnikowi płatność będzie pomniejszana o 1% za każdy dzień roboczy opóźnienia. Sankcjami nie będą objęci rolnicy, którzy nie zdążyli złożyć wniosku w podstawowym terminie z powodu powodzi lub wystąpienia innych klęsk żywiołowych.

Szacowane maksymalne stawki płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2010 przedstawiają się następująco:

• jednolita płatność obszarowa (JPO)  - 141,06 euro/ha
• uzupełniająca płatność podstawowa - do powierzchni innych roślin i do powierzchni gruntów ornych, na których nie jest prowadzona uprawa roślin - 82,46 euro/ha
• płatność uzupełniająca do powierzchni uprawy chmielu, do której przyznano płatność uzupełniającą do powierzchni uprawy chmielu za 2006 r. (płatność niezwiązana z produkcją) - 336,05 euro/ha
•  płatność do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych (płatności zwierzęce) - 110,18 euro/ha
• oddzielna płatność z tytułu owoców i warzyw (płatność do pomidorów) - ok. 39,44 euro/tonę
• przejściowe płatności z tytułu owoców miękkich - 400 euro/ha
•  płatność cukrowa - ok. 12,59 euro/tonę
• płatność do krów - 142,5 euro/sztukę
• płatność do owiec - 30 euro/sztukę
• specjalna płatność obszarowa do powierzchni uprawy roślin strączkowych i motylkowatych drobnonasiennych - 60 euro/ha.

Rolnicy, których gospodarstwa nie zostały dotknięte klęskami żywiołowymi zobowiązani są do spełniania przez cały rok kalendarzowy norm i wymogów wzajemnej zgodności. Wykaz norm i wymogów dostępny jest na stronie internetowej ARiMR oraz w biurach powiatowych i oddziałach regionalnych ARiMR.

Dla porównania:

Przybliżone stawki płatności bezpośrednich na 2009 roku - wzrost prawie 50 %
(wg kursu z 30.09.2009   4,2295 €/zł)

Stawki płatności bezpośrednich obowiązujących w 2008 roku

źródło

Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa